بهترین فیزیوتراپی تهران | مطب دکتر راستگو |
نویسنده: فیزیوتراپی 
سرخوردگی مهره کمر (اسپوندیلولیستزیس) چیست؟
سرخوردگی مهره کمر که با نام علمی اسپوندیلولیستزیس (Spondylolisthesis) شناخته میشود، عارضهای است که در آن یک مهره از ستون فقرات به سمت جلو روی مهره زیرین خود میلغزد. این لغزش میتواند باعث درد، بیحسی، ضعف و سایر مشکلات عصبی شود.
شدت سرخوردگی مهره کمر میتواند از خفیف تا شدید متغیر باشد و بر اساس میزان لغزش مهره، به درجات مختلفی تقسیم میشود.
در این مقاله از فیزیوتراپی دکتر مریم راستگو به بررسی جامع از سرخوردگی مهره کمر میپردازیم.
آناتومی ستون فقرات و مهره های کمری
ستون فقرات از ۳۳ مهره تشکیل شده است که به پنج ناحیه گردنی، سینهای، کمری، خاجی و دنبالچه تقسیم میشوند. مهرههای کمری که در قسمت پایین کمر قرار دارند، بیشترین وزن بدن را تحمل میکنند و به همین دلیل بیشتر در معرض آسیب و سرخوردگی قرار دارند.
هر مهره از یک بدنه اصلی، یک قوس و زوائد استخوانی تشکیل شده است که توسط دیسکهای بین مهرهای از هم جدا میشوند. دیسکها نقش ضربهگیر را ایفا میکنند و به ستون فقرات اجازه حرکت میدهند.
تعریف سرخوردگی مهره کمر (Spondylolisthesis)
سرخوردگی مهره کمر زمانی رخ میدهد که یک مهره از موقعیت طبیعی خود خارج شده و به سمت جلو روی مهره زیرین خود بلغزد.
این لغزش میتواند به دلیل ضعف یا شکستگی در قسمتهایی از مهره که آن را در جای خود نگه میدارند، ایجاد شود. در نتیجه، کانال نخاعی که نخاع و اعصاب از آن عبور میکنند، باریک شده و باعث فشار بر روی این ساختارها میشود.
شدت و درجات سرخوردگی مهره کمر (گریدبندی)
شدت سرخوردگی مهره کمر بر اساس میزان لغزش مهره به پنج درجه (گرید) تقسیم میشود:
- گرید ۱: لغزش کمتر از ۲۵ درصد
- گرید ۲: لغزش بین ۲۵ تا ۵۰ درصد
- گرید ۳: لغزش بین ۵۰ تا ۷۵ درصد
- گرید ۴: لغزش بین ۷۵ تا ۱۰۰ درصد
- گرید ۵: لغزش بیش از ۱۰۰ درصد (اسپوندیلوپتوزیس)
گرید ۱ و ۲ معمولاً خفیف در نظر گرفته میشوند و با درمانهای غیر جراحی قابل مدیریت هستند. گرید ۳ و ۴ شدیدتر هستند و ممکن است نیاز به جراحی داشته باشند.
گرید ۵ نادرترین و شدیدترین نوع سرخوردگی است که معمولاً با علائم عصبی قابل توجهی همراه است.
انواع سرخوردگی مهره کمر
سرخوردگی مهره کمر بر اساس علت ایجاد آن به انواع مختلفی تقسیم میشود:
اسپوندیلولیستزیس دژنراتیو (فرسایشی)
این نوع سرخوردگی به دلیل تغییرات دژنراتیو و فرسایشی در ستون فقرات با افزایش سن رخ میدهد.
آرتروز و تخریب دیسکهای بین مهرهای باعث ضعف رباطها و مفاصل ستون فقرات شده و زمینه را برای لغزش مهرهها فراهم میکند. این نوع سرخوردگی بیشتر در افراد بالای ۵۰ سال دیده میشود.
اسپوندیلولیستزیس ایستمیک (Ishtmic Spondylolisthesis)
این نوع سرخوردگی به دلیل وجود یک نقص یا شکستگی در قسمت خاصی از مهره به نام پارس اینترآرتیکولاریس (Pars Interarticularis) ایجاد میشود.
این نقص میتواند مادرزادی باشد یا در اثر ضربه یا فشار مکرر ایجاد شود. اسپوندیلولیستزیس ایستمی بیشتر در کودکان و نوجوانان ورزشکار دیده میشود.
اسپوندیلولیستزیس مادرزادی یا دیسپلازیک
این نوع سرخوردگی به دلیل ناهنجاریهای مادرزادی در ساختار مهرهها ایجاد میشود. این ناهنجاری ها باعث ناپایداری ستون فقرات شده و زمینه را برای لغزش مهرهها فراهم میکند.
اسپوندیلولیستزیس تروماتیک (ناشی از تروما)
این نوع سرخوردگی به دلیل شکستگی یا دررفتگی مهره در اثر ضربه یا آسیب شدید به ستون فقرات ایجاد میشود.
اسپوندیلولیستزیس پاتولوژیک (ناشی از بیماری های زمینهای)
این نوع سرخوردگی به دلیل ضعف استخوانها در اثر بیماریهای زمینهای مانند پوکی استخوان، تومورها یا عفونتها ایجاد میشود.
اسپوندیلولیستزیس پس از جراحی
این نوع سرخوردگی به ندرت پس از جراحی ستون فقرات رخ میدهد و ممکن است به دلیل برداشتن بیش از حد استخوان یا آسیب به ساختارهای نگهدارنده مهرهها ایجاد شود.
علت سرخوردگی مهره کمر
علت سرخوردگی مهره کمر بسته به نوع آن متفاوت است. برخی از علل شایع عبارتند از:
عوامل ژنتیکی و مادرزادی
برخی از افراد به دلیل عوامل ژنتیکی یا ناهنجاریهای مادرزادی در معرض خطر بیشتری برای ابتلا به سرخوردگی مهره کمر قرار دارند.
آسیب ها و ضربه های مستقیم به ستون فقرات
ضربه یا آسیب شدید به ستون فقرات میتواند باعث شکستگی یا دررفتگی مهرهها و در نتیجه سرخوردگی شود.
فرسایش طبیعی و تغییرات دژنراتیو با افزایش سن
با افزایش سن، دیسکهای بین مهرهای و رباطهای ستون فقرات ضعیف شده و احتمال لغزش مهرهها افزایش مییابد.
فعالیت های ورزشی خاص و تکراری (مانند ژیمناستیک یا وزنهبرداری)
برخی از فعالیتهای ورزشی که فشار زیادی به ستون فقرات وارد میکنند، میتوانند باعث ایجاد شکستگیهای استرسی در مهرهها و در نتیجه سرخوردگی شوند.
سایر عوامل خطر (مانند پوکی استخوان یا تومورها)
پوکی استخوان و تومورها میتوانند استخوانهای ستون فقرات را ضعیف کرده و احتمال لغزش مهرهها را افزایش دهند.
علائم و نشانه های سرخوردگی مهره کمر
علائم سرخوردگی مهره کمر بسته به شدت لغزش و میزان فشار بر روی اعصاب متفاوت است. برخی از علائم شایع عبارتند از:
درد کمر (لوکالیزه یا منتشر)
درد کمر یکی از شایعترین علائم سرخوردگی مهره کمر است. درد ممکن است در ناحیه کمر متمرکز باشد یا به باسن و پاها انتشار یابد.
درد انتشاری به پاها (رادیکولوپاتی یا سیاتیک)
فشار بر روی اعصاب نخاعی میتواند باعث درد انتشاری به پاها شود که به آن رادیکولوپاتی یا سیاتیک گفته میشود. این درد معمولاً تیز و سوزشی است و ممکن است با بیحسی یا گزگز همراه باشد.
ضعف، بیحسی یا گزگز در پاها
فشار بر روی اعصاب میتواند باعث ضعف، بیحسی یا گزگز در پاها شود. در موارد شدید، ممکن است فرد در راه رفتن یا ایستادن مشکل داشته باشد.
سفتی عضلات کمر و محدودیت حرکتی
سرخوردگی مهره کمر میتواند باعث سفتی عضلات کمر و محدودیت حرکتی شود. فرد ممکن است در خم شدن، چرخیدن یا بلند کردن اجسام مشکل داشته باشد.
اختلال در راه رفتن یا تعادل
در موارد شدید، سرخوردگی مهره کمر میتواند باعث اختلال در راه رفتن یا تعادل شود. فرد ممکن است لنگ بزند یا احساس ناپایداری کند.
تغییر در ظاهر ستون فقرات (در موارد شدید)
در موارد شدید، ممکن است تغییراتی در ظاهر ستون فقرات ایجاد شود. برای مثال، ممکن است یک فرورفتگی یا برآمدگی در ناحیه کمر دیده شود.
علائم نادرتر (اختلال در عملکرد مثانه یا روده)
در موارد بسیار نادر، سرخوردگی مهره کمر میتواند باعث اختلال در عملکرد مثانه یا روده شود. این علائم نشان دهنده فشار شدید بر روی اعصاب نخاعی است و نیاز به درمان فوری دارد.
تشخیص سرخوردگی مهره کمر
تشخیص سرخوردگی مهره کمر معمولاً با ترکیبی از معاینه فیزیکی، بررسی سوابق پزشکی و آزمایشات تصویربرداری انجام میشود.
معاینه فیزیکی و بررسی سوابق پزشکی
پزشک ابتدا سوابق پزشکی بیمار را بررسی کرده و سپس معاینه فیزیکی انجام میدهد. در طول معاینه، پزشک به دنبال علائمی مانند درد، سفتی عضلات، محدودیت حرکتی و ضعف عصبی میگردد.
اگر از درد کمر یا مشکلات ناشی از سرخوردگی مهره کمر رنج میبرید، مشاوره و درمان تخصصی میتواند به شما کمک کند. برای بهبود وضعیت خود و کاهش علائم، همین حالا با فیزیوتراپی دکتر مریم راستگو تماس بگیرید و از خدمات حرفه ای ما بهرهمند شوید.
آزمایشات تصویربرداری
آزمایشات تصویربرداری برای تایید تشخیص و تعیین شدت سرخوردگی مهره کمر انجام میشوند. برخی از آزمایشات تصویربرداری رایج عبارتند از:
- اشعه ایکس: اشعه ایکس میتواند لغزش مهرهها و شکستگیهای استخوانی را نشان دهد.
- ام آر آی (MRI): ام آر آی تصاویری دقیق از بافتهای نرم مانند دیسکها، اعصاب و عضلات ارائه میدهد و میتواند فشار بر روی اعصاب را نشان دهد.
- سی تی اسکن (CT Scan): سی تی اسکن تصاویری مقطعی از استخوانها ارائه میدهد و میتواند جزئیات بیشتری از شکستگیها و ناهنجاریهای استخوانی را نشان دهد.
راه های درمان سرخوردگی مهره کمر
درمان سرخوردگی مهره کمر به شدت لغزش، علائم بیمار و وضعیت سلامت عمومی او بستگی دارد. اهداف اصلی درمان عبارتند از:
اهداف اصلی درمان سرخوردگی مهره کمر
- کاهش درد و التهاب
- بهبود عملکرد و دامنه حرکتی
- جلوگیری از پیشرفت لغزش
- کاهش فشار بر روی اعصاب
درمان های غیر جراحی سرخوردگی مهره کمر
درمانهای غیر جراحی معمولاً اولین خط درمان برای سرخوردگی مهره کمر خفیف تا متوسط هستند. این درمانها شامل:
- استراحت: استراحت میتواند به کاهش درد و التهاب کمک کند.
- دارو های ضد التهابی غیر استروئیدی (NSAIDs): داروهایی مانند ایبوپروفن و ناپروکسن میتوانند به کاهش درد و التهاب کمک کنند.
- داروهای مسکن: داروهای مسکن قویتر مانند کدئین یا اکسیکدون ممکن است برای تسکین درد شدید تجویز شوند.
- فیزیوتراپی: فیزیوتراپی کمر میتواند به تقویت عضلات کمر و شکم، بهبود انعطافپذیری و کاهش درد کمک کند.
- بریس یا کمربند طبی: استفاده از بریس یا کمربند طبی میتواند به حمایت از ستون فقرات و کاهش درد کمک کند.
- تزریق استروئید: تزریق استروئید به فضای اپیدورال میتواند به کاهش التهاب و درد کمک کند.
درمان جراحی سرخوردگی مهره کمر
جراحی معمولاً برای سرخوردگی مهره کمر شدید یا زمانی که درمانهای غیر جراحی موثر نیستند، در نظر گرفته میشود. اهداف اصلی جراحی عبارتند از:
- تثبیت ستون فقرات
- کاهش فشار بر روی اعصاب
- بهبود تراز ستون فقرات
انواع مختلفی از جراحی برای درمان سرخوردگی مهره کمر وجود دارد، از جمله:
- لامینکتومی: برداشتن قسمتی از مهره (لامینا) برای کاهش فشار بر روی اعصاب.
- فیوژن ستون فقرات: جوش دادن دو یا چند مهره به یکدیگر برای تثبیت ستون فقرات.
- دیکسکتمی: برداشتن دیسک آسیب دیده و جایگزینی آن با پیوند استخوانی یا ایمپلنت.
مراقبتهای پس از درمان و پیشگیری از عود سرخوردگی مهره کمر
پس از درمان سرخوردگی مهره کمر، رعایت مراقبتهای خاصی برای جلوگیری از عود بیماری ضروری است:
نکات مهم برای زندگی با سرخوردگی مهره کمر
- رعایت وضعیت بدنی صحیح در هنگام نشستن، ایستادن و راه رفتن
- استفاده از تکنیکهای صحیح بلند کردن اجسام
- اجتناب از فعالیتهایی که فشار زیادی به ستون فقرات وارد میکنند
- حفظ وزن مناسب
- ترک سیگار
جلوگیری از تشدید و عود بیماری
برای جلوگیری از تشدید و عود سرخوردگی مهره کمر، رعایت موارد زیر توصیه میشود:
- انجام منظم تمرینات فیزیوتراپی
- استفاده از بریس یا کمربند طبی در صورت لزوم
- مراجعه منظم به پزشک برای بررسی وضعیت ستون فقرات
اصلاح سبک زندگی، ورزش منظم و رژیم غذایی سالم
اصلاح سبک زندگی، ورزش منظم و رژیم غذایی سالم نقش مهمی در پیشگیری از عود سرخوردگی مهره کمر دارند. ورزشهای تقویتی عضلات کمر و شکم، ورزشهای هوازی و ورزشهای انعطافپذیری میتوانند به حفظ سلامت ستون فقرات کمک کنند. رژیم غذایی سالم و متعادل نیز میتواند به حفظ وزن مناسب و تقویت استخوانها کمک کند.
عوارض سرخوردگی مهره کمر در صورت عدم درمان
عدم درمان سرخوردگی مهره کمر میتواند منجر به عوارض جدی شود:
آیا سرخوردگی مهره کمر خطرناک است؟
سرخوردگی مهره کمر در صورتی که درمان نشود، میتواند باعث درد مزمن، ضعف عصبی، اختلال در راه رفتن و کاهش کیفیت زندگی شود.
عوارض عصبی و اختلال در کیفیت زندگی
فشار بر روی اعصاب نخاعی میتواند منجر به عوارض عصبی مانند بیحسی، گزگز، ضعف و اختلال در عملکرد مثانه یا روده شود. این عوارض میتوانند به طور قابل توجهی کیفیت زندگی فرد را تحت تاثیر قرار دهند.
برای سرخوردگی مهره کمر به کدام پزشک مراجعه کنیم؟
برای تشخیص و درمان سرخوردگی مهره کمر میتوانید به یکی از متخصصان زیر مراجعه کنید:
متخصص ارتوپدی
متخصص ارتوپدی در تشخیص و درمان بیماریهای استخوان، مفاصل و عضلات تخصص دارد.
متخصص مغز و اعصاب یا جراح مغز و اعصاب
متخصص مغز و اعصاب در تشخیص و درمان بیماریهای سیستم عصبی تخصص دارد. جراح مغز و اعصاب میتواند در صورت نیاز به جراحی، سرخوردگی مهره کمر را درمان کند.
متخصص طب فیزیکی و توانبخشی
متخصص طب فیزیکی و توانبخشی در درمان غیر جراحی بیماریهای اسکلتی-عضلانی و عصبی تخصص دارد. این متخصص میتواند با استفاده از فیزیوتراپی، ورزش و سایر روشهای توانبخشی به بهبود علائم سرخوردگی مهره کمر کمک کند.
سخن پایانی
سرخوردگی مهره کمر یک عارضه شایع است که میتواند باعث درد و محدودیت حرکتی شود. تشخیص زودهنگام و درمان مناسب میتواند به کاهش علائم و جلوگیری از عوارض جدی کمک کند.
اگر علائمی مانند درد کمر، درد انتشاری به پاها، ضعف یا بیحسی در پاها را تجربه میکنید، حتماً به پزشک مراجعه کنید.
سوالات متداول
آیا سرخوردگی مهره کمر بدون جراحی درمان میشود؟
بله، بسیاری از موارد سرخوردگی مهره کمر با درمانهای غیر جراحی مانند استراحت، دارو، فیزیوتراپی و استفاده از بریس قابل درمان هستند.
بهترین ورزشها برای سرخوردگی مهره کمر کدامند؟
ورزشهای تقویتی عضلات کمر و شکم، ورزشهای هوازی و ورزش های انعطاف پذیری میتوانند به بهبود علائم سرخوردگی مهره کمر کمک کنند. قبل از شروع هر برنامه ورزشی، با پزشک یا فیزیوتراپ خود مشورت کنید.
آیا میتوان سرخوردگی مهره کمر را برای همیشه درمان کرد؟
در برخی موارد، درمان های غیر جراحی یا جراحی میتوانند سرخوردگی مهره کمر را به طور کامل درمان کنند. با این حال، در برخی موارد دیگر، ممکن است نیاز به مدیریت طولانی مدت علائم باشد.
چه مدت طول میکشد تا علائم سرخوردگی مهره کمر بهبود یابند؟
مدت زمان بهبودی علائم سرخوردگی مهره کمر بسته به شدت لغزش، نوع درمان و وضعیت سلامت عمومی فرد متفاوت است. در برخی موارد، علائم ممکن است در عرض چند هفته بهبود یابند، در حالی که در موارد دیگر ممکن است چندین ماه طول بکشد.
آیا سرخوردگی مهره کمر میتواند منجر به فلج شدن شود؟
در موارد بسیار نادر، سرخوردگی مهره کمر شدید میتواند باعث فشار بر روی نخاع و فلج شدن شود. با این حال، این عارضه بسیار نادر است.
فرق دیسک کمر با سرخوردگی مهره کمر چیست؟
دیسک کمر به بیرون زدگی یا پارگی دیسک بین مهرهای اشاره دارد، در حالی که سرخوردگی مهره کمر به لغزش یک مهره روی مهره زیرین خود اشاره دارد. هر دو عارضه میتوانند باعث درد کمر و پا شوند، اما علت و درمان آنها متفاوت است.
آیا پیادهروی برای افراد با سرخوردگی مهره کمر مفید است؟
پیادهروی میتواند به تقویت عضلات کمر و بهبود گردش خون کمک کند. با این حال، مهم است که در هنگام پیادهروی از وضعیت بدنی صحیح پیروی کنید و از فعالیتهایی که درد را تشدید میکنند، اجتناب کنید.
مصرف چه داروهایی برای تسکین درد سرخوردگی مهره کمر توصیه میشود؟
داروهای ضد التهابی غیر استروئیدی (NSAIDs) مانند ایبوپروفن و ناپروکسن و داروهای مسکن مانند استامینوفن و کدئین میتوانند به تسکین درد سرخوردگی مهره کمر کمک کنند. قبل از مصرف هر دارویی، با پزشک خود مشورت کنید.
آیا استفاده از بریس یا کمربند طبی برای سرخوردگی مهره کمر موثر است؟
استفاده از بریس یا کمربند طبی میتواند به حمایت از ستون فقرات و کاهش درد کمک کند. با این حال، استفاده طولانی مدت از بریس میتواند باعث ضعف عضلات کمر شود، بنابراین مهم است که از آن تحت نظر پزشک استفاده کنید.
چه زمانی باید به فکر جراحی برای درمان سرخوردگی مهره کمر بود؟
جراحی معمولاً برای سرخوردگی مهره کمر شدید یا زمانی که درمانهای غیر جراحی موثر نیستند، در نظر گرفته میشود.
عوارض عمل جراحی سرخوردگی مهره کمر چیست؟
عوارض جراحی سرخوردگی مهره کمر میتواند شامل عفونت، خونریزی، آسیب عصبی و عدم جوش خوردن مهرهها باشد. با این حال، این عوارض نادر هستند.
آیا سرخوردگی مهره کمر گرید ۱ یا ۲ خطرناک است؟
سرخوردگی مهره کمر گرید ۱ یا ۲ معمولاً خفیف در نظر گرفته میشود و با درمانهای غیر جراحی قابل مدیریت است. با این حال، مهم است که از فعالیتهایی که درد را تشدید میکنند، اجتناب کنید و به طور منظم ورزش کنید.
آیا سرخوردگی مهره کمر در دوران بارداری میتواند مشکلساز باشد؟
سرخوردگی مهره کمر در دوران بارداری میتواند باعث افزایش درد کمر شود. با این حال، معمولاً با درمانهای غیر جراحی قابل مدیریت است. در صورت بارداری و ابتلا به سرخوردگی مهره کمر، با پزشک خود مشورت کنید.
چگونه میتوان از عود مجدد سرخوردگی مهره کمر جلوگیری کرد؟
برای جلوگیری از عود مجدد سرخوردگی مهره کمر، رعایت وضعیت بدنی صحیح، استفاده از تکنیکهای صحیح بلند کردن اجسام، اجتناب از فعالیتهایی که فشار زیادی به ستون فقرات وارد میکنند، حفظ وزن مناسب و انجام منظم تمرینات فیزیوتراپی توصیه میشود.
آیا جا انداختن مهره کمر (کایروپراکتیک) برای درمان سرخوردگی موثر است؟
اثربخشی کایروپراکتیک در درمان سرخوردگی مهره کمر هنوز مورد بحث است. برخی از افراد ممکن است از این روش سود ببرند، در حالی که برخی دیگر ممکن است هیچ بهبودی را تجربه نکنند. قبل از امتحان کردن کایروپراکتیک، با پزشک خود مشورت کنید.
آیا کودکان و نوجوانان نیز دچار سرخوردگی مهره کمر میشوند؟
بله، کودکان و نوجوانان نیز میتوانند دچار سرخوردگی مهره کمر شوند، به خصوص ورزشکارانی که فعالیتهایی انجام میدهند که فشار زیادی به ستون فقرات وارد میکند.
آیا تغذیه و رژیم غذایی در بهبود سرخوردگی مهره کمر نقش دارد؟
تغذیه و رژیم غذایی سالم نقش مهمی در حفظ سلامت استخوانها و عضلات دارد. مصرف کلسیم، ویتامین D و پروتئین کافی میتواند به تقویت استخوانها و عضلات کمک کند و از عود سرخوردگی مهره کمر جلوگیری کند.
علائم سرخوردگی مهره کمر خفیف چیست و چگونه مدیریت میشود؟
علائم سرخوردگی مهره کمر خفیف ممکن است شامل درد کمر خفیف، سفتی عضلات و محدودیت حرکتی باشد. این علائم معمولاً با استراحت، داروهای ضد التهابی و فیزیوتراپی قابل مدیریت هستند.
آیا سرما یا گرما درمانی برای تسکین درد سرخوردگی مهره کمر مفید است؟
سرما درمانی میتواند به کاهش التهاب و درد کمک کند، در حالی که گرما درمانی میتواند به شل شدن عضلات و بهبود گردش خون کمک کند. میتوانید از هر دو روش برای تسکین درد سرخوردگی مهره کمر استفاده کنید.
آیا سرخوردگی مهره کمر میتواند باعث ناتوانی دائمی شود؟
در موارد نادر، سرخوردگی مهره کمر شدید که درمان نشود، میتواند باعث ناتوانی دائمی شود. با این حال، با تشخیص زودهنگام و درمان مناسب، میتوان از این عارضه جلوگیری کرد.
